پژوهشگر و مدرس فلسفه سیاسی و مطالعات فرهنگی و تمدنی
سالهاست مساله کمبود شدید آب، به یک مساله مبتلابه جهانی تبدیل شده است. نباید از نظر دور داشت که عامل کمبود آب تنها به تغییرات آب و هوایی برنمیگردد. البته گرم شدن کره زمین و تغییرات آب و هوایی که آن هم به صنعت سالاری مربوط است، به اندازه زیادی در خلق این شرایط مؤثر بوده اما اسراف وسیع در اثر خودخواهی ها، نیاز بالای جهان صنعتی شده و مصرفزده به آب فراوان، در کنار جمعیت رو به افزایش کره زمین و نیاز این جمعیت به غذا، عوامل مهم دیگری است که چنانچه سهم آن در تغییرات آب و هوایی بیشتر نباشد، کمتر نیست. هر چند مناطق گوناگون جهان بلااستثناء با مساله کمبود آب روبرو هستند، اما بعضی مناطق وضعیت دشوارتری دارند.
یکی از این مناطق، کشور ماست که اصولاً از ابتدا نیز جزو مناطق پرآب محسوب نمیشده است. به بیان دیگر، باید گفت که ایران، امروز و در آینده، به نحو مضاعف و تصاعدی با مساله کمبود آب مواجه خواهد شد. ممکن است بعضی ها با خوش خیالی از کنار این موضوع بگذرند و یا بگویند همان موقع که اوضاع بحرانی شد فکری برای آن خواهیم کرد اما من هرگز چنین اعتقادی ندارم. برای حل بحرانی که قطعاً خیلی زود به سراغمان خواهد آمد و همین الان نیز بعضی استان ها مانند استان سیستان و بلوچستان و یا استان اصفهان را درگیر کرده همین امروز هم دیر است. در گام اول، عقلای کشور اعم از دانشگاهیان و مدیران مجرب باید کنار هم جمع شوند تا توصیف و تحلیل علمی و دقیقی از وضعیت مخازن طبیعی کشور و انطباق آن با نزولات آسمانی و مصرف، ارائه کنند. در گام دوم، نیازمند راهکارهای قوی و اثربخش هستیم. هر چند در راهکاریابی توجه به اقتضائات بومی حرف اول را میزند، اما توجه جدی به مطالعات جهانی در این عرصه به علاوه راهکارهایی که بعضی کشورهای پیشرو در نظر گرفتهاند، از اهمیت فراوانی برخوردار است.
آنچه مسلم است تغییرات در روش ها و ابزارهای مصرف آب و وضع قوانین لازم برای آن، نقش اساسی را در مدیریت آب بر عهده دارد اما این اتفاق نظر در میان خیلی از صاحب نظران بوجود آمده که تحول در فرهنگ و سبک زندگی، مقدم بر تحول در روش ها و ابزارهای مصرف است. این یک واقعیت است که تا اصلاح فرهنگِ مصرفزده و اسراف های گسترده که مولود فردگرایی افسار گسیخته است، در دستور کار قرار نگیرد، راهکارهای دیگر چندان اثربخش نخواهد بود. البته مقابله با مصرفزدگی فقط حلّال مساله آب نیست و در حل سایر مسائل بغرنج زیست محیطی نیز کمک خواهد کرد.
آنچه باعث شد این یادداشت را به عنوان عضوی از ایران بنویسم، مطالعهای بود که اخیراً در زمینه وضعیت آب در دنیا داشتم. سالهاست که کشورهای گوناگون اقدامات فوق العادهای برای مدیریت کمبود آب در دستور خود قرار داده اند و کشور ما هم اقداماتی را در نظر گرفته است اما تصور من این است که مطالعات و اقدامات انجام شده در کشور ما در برابر این پدیده که می تواند حیات کل ایران را با تهدید روبرو کند، کافی نبوده و در برخی موضوعات هم بینتیجه مانده است. اتفاقاً یکی از نقاط کانونی که انتظار می روند دانشگاهها به مدد مدیریت کشور بشتابند، همین مساله کمبود آب است. من اطمینان دارم که اگر عمق تهدید برای هر از همکاران دانشگاهی به درستی بیان شود، همه آنها حاضرند بدون هرگونه چشمداشتی در این عرصه به دولت از هر جناحی که باشد کمک کنند.
رضا غلامی
۲۵ بهمن ۱۴۰۲
بدون دیدگاه