پژوهشگر باید خود را از اسارت اسطوره‌ها و تابوها خارج کند

متن سخنرانی حجت الاسلام والمسلمین دکتر رضا غلامی، رئیس موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در مراسم هفته پژوهش در این موسسه، ۴ دی ماه ۱۴۰۱،
تهران، موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تالار فارابی

بسم الله الرحمن الرحیم
سلام عرض می کنم خدمت همکاران گرامی و عزیزانی که دعوت موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم را پذیرفتند. از برادر گرانقدر جناب آقای دکتر عبدالحسین کلانتری، معاون محترم فرهنگی و اجتماعی وزیر علوم به خاطر حضور ارزشمندشان در این مراسم قدردانی می کنم. همچنین از جناب آقای دکتر پیمان صالحی، معاون محترم پژوهشی وزیر علوم که به دلیل تغییر زمان مراسم از دوشنبه به یکشنبه نتوانستند حضوری در این مراسم شرکت کنند و به صورت مجازی از بیاناتشان بهره‌مند خواهیم شد، کمال تشکر را دارم. از آنجا که هنوز از هفته پژوهش خیلی فاصله نگرفته‌ایم، مایلم از فرصت استفاده نموده و ده نکته درباره فرهنگ پژوهش خدمتتان عرض کنم.

نخست اینکه، تقریباً پژوهشگر برجسته و تحول آفرینی را در دنیا نمی توان سراغ گرفت که برای رسیدن به اهداف بزرگش، متحمل زحمات طاقت فرسا نشده باشد. یعنی با راحت طلبی و تن آسایی، رسیدن به قله های مرتفع علمی حقیقتا میسر نیست.

دوم اینکه، نه تنها پژوهشگر باید برای رسیدن به اهدافش زحمت‌کش و سخت‌کوش باشد، بلکه باید صبور و بردبار هم باشد. مسیر علم و نوآوری های علمی، مسیر همواری نیست و پیچ و خم ها و گردنه های فراوانی دارد و شرط عبور از این مسیر و مغلوب شرایط زمانه نشدن، صبر و بردباری است.

سوم اینکه، واقع بینی شرط پژوهشگری است. گاهی بعضی پژوهشگران برجسته ای که خودشان در باب واقع‌بینی کتاب ها نوشته اند، در زندگی شخصی‌شان و در مواجهه با حوادث اجتماعی، واقع بینی را کنار می‌گذارند و مانند یک فرد کم سواد درباره مسائل داوری می کنند. درست این است که بگوییم، پژوهشگر برتر، پژوهشگری است که در همه حال، چه زندگی علمی خود و چه زندگی شخصی خود، که ایندو از هم جدا نیست، فردی واقع بین است.

چهارم اینکه، پژوهشگر باید صداقت داشته باشد و به هیچ عنوان صداقت را برای رسیدن به اهدافش قربانی نکند. آنچه به کار پژوهشگر برکت می دهد و آنچه موجب جلب اعتماد مخاطب و عامه مردم به علماء و دانشمندان می شود، صداقت آنهاست. نبود صداقت، مساوی سقوط دانشمند است و ما این حقیقت را به وفور در تاریخ عصر خودمان تجربه کرده ایم.

پنجم اینکه، مهم ترین ویژگی یک پژوهشگر واقعی، آزاداندیشی اوست. پژوهشگر اسیر خرافات و موهومات نیست، تحت سیطره تابوها و اسطوره‌ها نیست، پژوهشگر اسیر عادات و رسوم نامعقول نیست، پژوهشگر تحت سلطه ارباب قدرت نیست، پژوهشگر به چیزی جز حقیقت و مسیر عقلانی برای تقرب به حقیقت، متعهد نیست.

ششم اینکه، پژوهشگر همواره اهل آموختن و علم آموزی است‌. هیچ وقت خود را در آخر خط نمی داند. هیچگاه از آموختن خسته نمی شود. تا پایان عمر شوق آموختن دارد. دکترا گرفتن و دانشیار و استاد شدن و اینگونه مراتب اعتباری، مانع از آموختن او نمی شود.

هفتم اینکه، پژوهشگر برتر، اهل تقلید نیست، اهل نقد است. با نظریه ها، متعلق به هر کس که باشد، مواجهه انتقادی البته از نوع عالمانه و روشمند دارد و رشد خود و رشد علم را در گروه تبدیل شدن نقد به سکه رایج می‌داند.

هشتم اینکه، پژوهشگر قدر “دیگری” را در جامعه علمی می داند و ابایی از همزیستی علمی با او ندارد. “دیگری” برای پژوهشگر خصم نیست بلکه برای یک پژوهشگر، مواجهه معقول با دیگری، مایه رشد و تعالی است.

نهم اینکه، پژوهشگر، همواره دغدغه نوآوری دارد. اهل درجا زدن نیست. اهل زیستن در مرداب نیست. اهل حرکت مستمر در یک چرخه محدود و تکراری نیست. اهل گیر کردن در بن بست ها نیست، پژوهشگر دائما در مسیر نوآوری و جابجایی مرزهای علمی تلاش می کند و در این راه سر از پا نمی شناسد.

دهم اینکه، پژوهشگر برتر، مجسمه اخلاق و ادب است. هیچ عاملی و هیچ تکانه‌ای، او را از اخلاق و ادب دور نمی کند. چه در مواجهه با منتقد و مخالف، و چه در مواجهه با دانشجو؛ چه در مواجهه با همکاران علمی، و چه در مواجهه با عامه مردم.

امیدوارم که همه ما بتوانیم خودمان را متصف به این صفات خوب بکنیم و به افتخار جامعه علمی و کشور عزیزمان تبدیل شویم. خب، ما امروز برنامه های متعددی در این مراسم داریم: یکی از برنامه های ما، افتتاح مرکز رصد فرهنگی و اجتماعی آموزش عالی است. ایجاد این مرکز، یک کار بزرگ و ملی محسوب می‌شود که می تواند فرصت رشد و ترقی مطالعات فرهنگی و اجتماعی در ساحت آموزش عالی و دانشگاهها و همچنین ارتقاء کیفی این مطالعات را در کشور فراهم کند. انشاالله همکارانم توضیحات جزئی درباره این مرکز را خدمتتان ارائه خواهند داد. برنامه بعدی ما، رونمایی از دو مجله علمی جدید موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، یعنی مجله علمی و پژوهشی “مطالعات دانشگاه” و همچنین مجله تخصصی “ارغوان‌نامه” است.
واقعا جای یک مجله علمی و پژوهشی در عالی ترین سطح پژوهشی مختص تحقیق در ساحات گوناگون آکادمی خالی بود و الحمدلله با تلاش همکارانم جای خالی این مجله پر شد. علاوه بر این، جامعه علمی ما فاقد یک نشریه جذاب، متنوع و خواندنی و البته آزاداندیشانه در بحث های روز و چالشی در حوزه های فرهنگ، علم و فناوری بود که با ارغوان‌نامه خدمت گرانقدری به جامعه علمی ارائه خواهد شد و انشاءالله با کمک خود جامعه‌ علمی به بلوغ خواهد رسید. برنامه دیگر و مهم ما، تقدیر و تشکر از سه پژوهشگر برتر و خدوم موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی در سال ۱۴۰۰ و همچنین تقدیر و تشکر از مجله علمی و پژوهشی “مطالعات میان رشته ای در علوم انسانی” این موسسه است که بحمدالله با تلاش سردبیران و اعضاء گرامی هیات تحریریه، موفق به اخذ درجه “الف” شده است. از تصدیقی که دادم پوزش می طلبم.
انشاالله در ادامه، از گزارش همکارانم و سخنان دو استاد بزرگوار دکتر کلانتری و دکتر صالحی بهره‌مند خواهیم شد.

https://r-gholami.ir/?p=2958