مرحوم دوانی از تاریخ اسلام افسانه‌زدایی کرد

صحبت های دکتر رضا غلامی، در بزرگداشت مرحوم استاد علی دوانی تحت عنوان مورخ فرزانه، تهران، ۲۵ دی ماه ۱۴۰۱،

موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری- تالار فارابی

 

بسم الله الرحمن الرحیم، الحمدلله رب العالمین، الصلاة و السلام علی رسول الله و علی آله الطیبین الطاهرین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.

سلام عرض می کنم خدمت اساتید و سروران ارجمند و خدمت همه عزیزان، چه کسانی که در جلسه حضور دارند و چه عزیزانی که از طریق فضای مجازی این برنامه را دنبال می کنند، خیر مقدم‌ عرض می کنم.

گرامی می‌دارم‌ شانزدهمین سالگشت ارتحال حضرت حجت الاسلام والمسلمین مرحوم استاد علی دوانی رضوان الله تعالی علیه و همچنین گرامی می‌دارم روز تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی را. خوشبختانه، تعیین ۲۵ دیماه به عنوان روز تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی، این فرصت را ایجاد کرده تا هم درباره تاریخنگاری انقلاب اسلامی صحبت بشود و هم از چهره‌های بزرگ این عرصه تجلیل صورت بگیرد.

ما امروز از شخصیتی صحبت می کنیم که در ساحت تاریخ‌پژوهی، جامعیت داشت. مرحوم استاد دوانی، در تاریخ اسلام و تبیین سیره ائمه معصومین (ع)، در تاریخ فقه، تراجم و رجال و در تاریخ معاصر به ویژه انقلاب اسلامی صاحب نظر و صاحب تالیف بودند که کتاب ارزشمند مفاخر اسلام یا کتاب نهضت روحانیون ایران در ده جلد، جزو مشهورترین تألیفات استاد محسوب می‌شود که فرهیختگان نسل اول انقلاب بیشتر با این آثار ارتباط برقرار کردند.مرحوم استاد علی دوانی رحمة الله علیه، در زمینه تاریخ اسلام، به بسیاری از شبهات و ابهامات تاریخی پاسخ دادند و در جهت خرافه زدایی و افسانه زدایی از تاریخ اسلام کوشش های زیادی نمودند.

در عین حال، استاد دوانی از پیشتازان تاریخ نگاری انقلاب اسلامی هم بودند. در این عرصه، با چشم‌های تیزبین، به وقایعی از فرایند شکل گیری نهضت امام خمینی و انقلاب اسلامی پرداختند که حتما درک این وقایع در تبیین صحیح انقلاب اسلامی و نظریه‌پردازی در باب عوامل شکل گیری و پیروزی انقلاب نقش مهمی داشته و دارد.

باید توجه داشت، استاد در مواردی، وقایعی را از انقلاب اسلامی روایت کرده اند که به نسبت خودشان با اول شخص آن واقعه اختصاص داشته است و چنانچه استاد دوانی با آن شخص اول، ارتباط زنده برقرار نمی کردند، هیچگاه آن واقعه با جزئیات آشکار نمی شد. یعنی استاد دوانی به ویژه در دوران جوانی اهل گوشه‌نشینی نبود بلکه با تلاش برای برقراری ارتباط با شخصیت های موثر، نقاطی از تاریخ معاصر را روشن کردند که جزو حلقه‌های مفقوده تاریخ معاصر محسوب می‌شد.

علاوه بر این ها، مرحوم استاد یک مورخ تحلیلگر بود. یعنی به روایت تاریخ بسنده نمی کرد و هر کجا لازم بود قدرت ورود اجتهادی و تحلیل روشمند تاریخ را داشتند.

یکی دیگر از ویژگی های بارز ایشان آزاداندیشی و استقلال رأی بود. این خیلی مهم است که یک مورخ و محقق تاریخ، در روایت ها و تفاسیر تاریخی خود، اهل تعصب ورزی، اهل جانبداری یا سیاست‌زدگی نباشد و تنها انگیزه او تقرب به حقیقت باشد.

درود می فرستم به روح استاد فرزانه، علی دوانی و امیداورم بتوانیم با برپایی سلسله نشست‌هایی از این قبیل، درباره خدمات و آثار علمی آن فقید سعید پرده‌برداری کنیم.

والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته

https://r-gholami.ir/?p=2988