شهید سلیمانی هم عاشق بود و هم مدیری واقع بین و هوشمند

متن سخنرانی حجت الاسلام والمسلمین دکتر رضا غلامی در نشست «پیوند عشق و تدبیر» ویژه سومین سالگشت شهادت سردار پاسدار سپهبد حاج قاسم سلیمانی، تهران- موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، 11 دی‌ماه 1401

 

بسم الله الرحمن الرحیم، الحمدلله رب العالمین، الصلاة و السلام علی رسول الله و علی آله الطیبین الطاهرین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین

سلام عرض می کنم خدمت شما عزیزان و از اساتید بزرگواری که دعوت ما را برای سخنرانی در این نشست که به مناسبت سومین سالگشت شهادت حاج قاسم سلیمانی برگزار شده است، پذیرفتند، صمیمانه سپاسگزاری می کنم.

واقعیت این است که داغ شهید قاسم سلیمانی هنوز برای مردم ایران زنده است. هنوز بغز ما در از دست دادن این سردار عزیز فرو نرفته و در میانه گلو جا خوش کرده است. من خودم در ابتدای زمان یادداشت برداری برای این نشست، حالت بغز داشتم. ما شخصیت بزرگی را از دست دادیم که جای خالی او به راحتی پر نخواهد شد.

به نظر می رسد، حاج قاسم سلیمانی از یک جامعیت شخصیتی برخوردار بود و در این مناسبت ها ارائه تصویر تک ساحته از او ظلم در حق این شهید بزگوار است. حاج قاسم سلیمانی، دو دسته ویژگی داشت که او را از بقیه متمایز می ساخت :

یکدسته از ویژگی ها، ویژگی‌های عقیدتی و اخلاقی او بودند مانند : اخلاص، عبودیت، صداقت، مهربانی، صفا، صمیمت، مسئولیت پذیری، عهدشناسی، بردباری و غیره

دسته دوم ویژگی ها، مربوط به حوزه مدیریت و تدبیر بود؛ مانند : شجاعت، قاطعیت، متوهم نبودن، اهل طراحی و محاسبات دقیق بودن، اهل ارتباط و مشورت بودن، سعه صدر داشتن و غیره

من دوست ندارم درباره کسی اغراق کنم. به هرحال، هر کسی یک سری نقاط ضعف هم دارد  که در جای خودش قال بحث است اما یادمان نرود که حاج قاسم یک فرمانده بزرگ و اکثراً موفق بود. کسی بود که جدای از افتخارات گوناگون در عصر دفاع مقدس و بعد از آن، در مبارزه با اشرار و قاچاقچیان مواد مخدر در شرق کشور، و مهم تر از همه، در دوران اخیر، توانست با یک فرماندهی هوشمندانه و کم نظیر، با نابودی داعش- که یک غده سرطانی بدخیم در دنیای اسلام بود- توطئه عظیم غرب برای تغییر جغرافیای سیاسی جنوب غرب آسیا به نفع اسرائیل-که با همه توان و آبرو برای اجرای آن به میدان آمده بودند- را کاملا خنثی کند.

کاری که شهید سلیمانی در عراق، سوریه، لبنان و سایر مناطق با کمک جوانهای بسیجی از ایران، لبنان، عراق، افغانستان، پاکستان و غیره کرد، یک کار عادی نبود. بلکه به شکست کشاندن و به زانو در آوردن جبهه سراسری نظام سلطه بود که امنیت ملت های منطقه را به شدت به خطرانداخته بود.

مردم ما بعد از نابودی داعش، او را یک پهلوانِ عاقل می دانستند که می توان با اتکاء به او از گردنه های سخت گذشت و در بحران ها پیروز شد.

در واقع، مردم مطمئن بودند که با حضور شخصیت با اخلاق، پاکدست، شجاع و عاقلی چون قاسم سلیمانی، هیچ قدرتی، حتی فکر حمله به ایران را هم در ذهن خود راه نخواهد داد. یعنی وجود سلیمانی در جامعه ما به ملت نیرو، انگیزه و امید می داد.

در عین حال، همه می دانستند – و پس از شهادت او بیشتر فهمیدند- که قاسم سلیمانی یک عاشق وارسته است. از دنیا دل کنده است و برای لقاء دوست، لحظه شماری می کند.

سلیمانی عاشق لقاء الهی؛ عاشق شهادت و مشتاق پیوستن به دوستان شهیدش بود که او را صدا می زدند.  «فَرِحينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِن فَضلِهِ وَيَستَبشِرونَ بِالَّذينَ لَم يَلحَقوا بِهِم مِن خَلفِهِم أَلّا خَوفٌ عَلَيهِم وَلا هُم يَحزَنونَ»

او کسی بود، کانّه در سالهای اخیر، بدنش در زمین بود ولی چه بسا روحش در این در عالم نبود. دست نوشته آخر او را ببینیم تا ظرفیت و انتظار او برای شهادت را درک کنیم.

می نویسد :

«الهی لا تکلنی

خداوندا مرا بپذیر

خداوندا عاشق دیدارتم

همان دیداری که موسی را ناتوان از ایستادن و نفس کشیدن نمود

خداوندا مرا پاکیزه بپذیر

الحمدلله رب العالمین

خداوندا مرا پاکیزه بپذیر»

این نوشته خیلی عظمت دارد. خیلی حرف ها در آن هست. می تواند برای اهل، دل رمزها و رازهایی داشته باشد.

حال، سئوال اصلی این است که آیا عشق با تدبیر و محاسبه، و با عقلانیت ابزاری، قابل پیوند هست یا نه؟

این حرفی که عرفای بزرگ و سالکان طریق الهی می‌زنند که عشق و عقل در عالَم عشق تاب تحمل همدیگر را ندارند، در خصوص شهید سلیمانی و امثال شهید سلیمانی صادق است؟

اول از همه، باید این مطلب را متذکر شوم که منظور مولانا از «پای استدلالیان چوبین بود، پای چوبین سخت بی‌تمکین بود«؛ یا منظور حافظ از : «عقل اگر داند که دل در بند زلفش چون خوشست، عاقلان دیوانه گردند از پی‌زنجیر ما» مربوط به جهان عشق است. بله، در جهان عشق، عقل درمانده و زمین گیر است. نه قدرت رويت دارد و نه به طریق اولی، قدرت هدایت و ایصال به مطلوب را دارد، اما مگر منظور ما از عشق و تدبیر، تدبیر و محاسبه در یک جهان یعنی جهان عشق است؟ خیر، منظور ما دنیای دیگری است که بزرگان عالم بشریت یعنی پیامبران و اولیای الهی، به واقع، هم در آن‌ دنیا بودند؛ هم‌ در ملکوت بودند، و هم در عالم مُلک.

در حقیقت، حاملان وحی بر خلاف انتظار کفار، يَأْكُلُ الطَّعَامَ وَيَمْشِي فِي الْأَسْوَاقِ بودند. مگر پیامبر اکرم (ص) نبود؟ مگر امیرالمؤمنین علی (ع) نبود؟ چه کسی را می توان از جهت مقام عاشقی در تراز علی (ع) توصیف کرد؟

روزی امام باقر (ع) محضر پدر بزرگوارش امام زين العابدين (ع) مشرف شد و احساس كرد كه حضرت در عبادت كردن به جایی رسيده كه هيچ كس به آن مرحله نرسيده است. صورتش از شب زنده داری زرد شده، چشمهايش از گريه سرخ شده، پیشانی‌اش پينه بسته، و دو ساق پای او از كثرت ايستادن در نماز، ورم كرده است. حضرت امام باقر (ع) مي فرمايند: چون پدرم را در اين حال ديدم، ديگر نتوانستم خودداری كنم و به گريه افتادم. پدرم در آن وقت به فكر فرو رفته بود. پس از لحظاتی از ورود من به اتاق آگاه شد. ديد كه من گريه می كنم. روی به من كرد و فرمود: فرزندم! یکی از نوشته ها كه عبادت امير المؤمنين (ع) در آن نوشته شده را بياور. من نوشته را تقديم كردم. کمی از آن را خواندند، سپس با حالتی افسرده و ناراحت نوشته را بر زمين گذاشتند و فرمودند: چه کسی مي تواند مانند علی ابن ابي طالب (ع) عبادت كند؟!

با این حال، نهج البلاغه را دقیق تر ببینید تا متوجه شوید او در جامعه پردازی، در حکومت داری، در به چرخش درآوردن سرمایه در جامعه و در فقرزدایی، و در فن و طراحی جنگ با دشمن چقدر هوشمند است؟ چقدر حساب‌شده عمل می کند؟

حتی در قضیه عاشورا، که اوج مظلومیت و اوج عشق ورزی است، در هیچ نقطه ای بی تدبیری و حرکت بی‌فکر و بی محاسبه از اباعبدالله (ع) و اصحاب حضرت دیده نمی شود و این خیلی مهم است.

خود عرفا مانند مولانا، اهمیت عقل تدبیر را که رد نمی کنند؛ اتفاقا این نوع عقل را عقل ایمانی معرفی می‌کنند. البته عقل ایمانی با عقل تحصّلی و ابزاری فرق دارد اما عقلی است که همراهی او با عاشق، لازم‌ و کارساز است، کاّنه زیستگاه این عقل در عالم عشق است.

طبع خواهد تا کَشَد از خصم کین

عقل بر نفس است بند آهنین

آید و منعش کند واداردش

عقل چون شحنه است در نیک و بدش

عقل ایمانى چو شحنه‌ی عادل است

پاسبان و حاکم شهر دل است

مولوى کار عقل ایمانى را به گربه اى تشبیه مى کند که موشان را فرارى داده و از پهنه دل مى راند. بلکه بالاتر، نقش او چون شیرِ شیرافکن است.

همچو گربه باشد او بیدار هوش

دزد در سوراخ ماند همچو موش

در هر آن جا که برآرد موش دست

نیست گربه، یا که نقش گربه است

گربه‌ی، چه شیر شیرافکن بود

عقل ایمانى که اندر تن بود

غُرّه او حاکم درّندگان

نعره او مانع چرّندگان

بنابراین، اینگونه نیست که در خارج از جهان عشق، عقل تحقیر شود یا اهمیت و ضرورت آن نادیده گرفته شود. مگر می شود زندگی اجتماعی داشت و عقل تدبیری و عقل ابزاری را نادیده گرفت؟ البته این پیوند، یعنی پیوند عشق و عقل، به چند شرط امکان پذیر است که این شرایط را خیلی سربسته خدمتتان عرض می کنم :

یک. عشق، واقعی باشد نه عشق وهمی و خیالی

دو. عاشق از چنان سعه وجودی برخوردار باشد که بتواند هم زمان در دو دنیا كه همچون دو روي یک سكه است، زیست کند بدون آنکه تعارضی بوجود بیاید.

سه. عاشق، مقام واقع بینی اجتماعی را از دست ندهد و در حیات دنیوی دچار اوهام نشود.

چهار. عاشق بداند که وعده الهی و نصرت الهی به کسانی که خود را از عقل و دانش برای اداره جامعه محروم‌ می‌کنند، نمی رسد. در حقیقت، تقوا نصرت آفرین است اما اقتضای همین تقوا، عقلانیت است. اقتضای همین تقوا سعی و تلاش شبانه روزی است.  لذا باید دانست که سنت الهی بر إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ استوار است و سنت الهی ثابت و ابدی است.

دوستان عزیز! امروز کشور ما برای عبور از شرایط سخت و پیچیده‌ای که با آن روبروست به فکر و منش حاج قاسم‌ها حقیقتاً نیاز دارد.

فکر و منِشی که انسانهای بزرگی پرورش دهد تا پدر و برادری برای همه مردم ایران باشند؛ دست نوازشان بر سر همه دختر و پسرهای ایران باشد. چه اصلاح طلب، چه اصولگرا، چه این و چه آن!

سلیمانی‌ها کسانی هستند که خودشان را در دسته بندی های کاذب سیاسی تعریف نکنند؛ خودشان را از خط کشی های جعلی و کاذب بیرون بیندازند؛ با رفتارهای غیر منطقی خودشان، دائم شکاف اجتماعی را بیشتر و بیشتر نکنند.

از طرف دیگر، چه در حوزه سیاسی، چه در حوزه مدیریت، اقتصاد و فرهنگ، نباید کسی تصور کند کشور را می‌شود با خواب و رؤيا و تفأل به قرآن و دیوان حافظ اداره کرد! آدم از سخنان و رفتار عده‌ای، اینگونه تصور می‌کند که شاید در این عوالم نامعقول سیر می‌کنند!

همچنان که حکمرانی با سخنرانی صرف و با حرف های کلی و شعار هم عینیت پیدا نمی کند. باید برخواست، کار کرد، تلاش کرد، جلو افتاد، مشورت کرد، به نظریه رسید، ‌بهترین روش های علمی را به میدان آورد، هماهنگی را به بالاترین سطح ارتقاء داد، بین نخبگان کشور اتفاق نظر بوجود آورد؛ بهترین ابزارهای پیشرفته را به خدمت در آورد، سیستم سازی کرد و از همه مهم تر، نقدها را با آغوش باز پذیرفت تا بتوان گام به گام به یک حکمرانی قوی رسید.

نباید ذره ای شک داشت که جمهوری اسلامی و حکمرانی ما در این نظام، باید تماماً بر عقلانیت تکیه داشته باشد. یکی از دوستان حرف حکیمانه‌ای می زند که نباید مسئولین در جمهوری اسلامی حرفهایی بزنند یا اقداماتی بکنند که طرفداران اصلی و محکم نظام هم قادر به دفاع عقلانی از جمهوری اسلامی نباشند. گاهی اوقات بعضی صاحبان تریبون، سخنانی می گویند که جوان انقلابی نمی تواند سخنان آنها را توجیه عقلانی کند. بعضی مسئولان اقداماتی می کنند که نخبه انقلابی نمی تواند از اقدامات آنها دفاع عقلانی بکند و این خیلی بد است؛ یعنی اول ایجاد یأس می‌کند و بعد زمینه بی تفاوت شدن یا حتی ریزش از جریان انقلاب را فراهم می‌کند.

من معتقدم، امروز دور کردن کسانی که فاقد عقل پیشرفته سیاسی هستند و دائماً نظام را به سمت رفتارهای نامعقول سوق می دهند، از بدنه حکمرانی کشور، یک امر کاملا حیاتی است. البته این کار هزینه دارد اما هزینه آن در برابر فایده اش هیچ است. هزاران برابر هزینه‌اش، سود دارد.

البته ما افراد خبیر، افراد ژرف اندیش، افراد کارشناس، افراد باهوش و با تدبیر کم نداریم اما روشن است که تجمیع و انباشته‌شدن شدن عقلانیت سیاسی در یک نقطه و در کنج بدنه حکمرانی ثمره‌ای ندارد؛ اگر صدها هزار نخبه هم داشته باشیم اما در مرکز بدنه حکمرانی نباشند، چه فایده‌ای دارد؟ عقلانیت سیاسی باید مانند خون در رگ ها و مویرگ های نظام‌حکمرانی جاری و ساری شود تا بتواند کارساز و اثرش در جامعه قابل لمس باشد.

از خداوند متعال، علوّ درجات شهید سلیمانی را مسألت دارم. امیدوارم بتوانیم قدر این شهید را به درستی درک کنیم و راه این شهید بزرگوار را با قوت ادامه دهیم. از خدای مهربان مسألت داریم، بتوانیم با حداکثر درایت و هوشمندی از این شرایطی که در آن قرار داریم و به نظر من شرایط خطیری است، گذر کنیم.

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

https://r-gholami.ir/?p=2972