سخنرانی حجت الاسلام والمسلمین رضا غلامی در مراسم افتتاحیه دومین همایش الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم، بسم الله الرحمن الرحیم

 

عرض سلام و ادب دارم خدمت حضّار گرامی، و خوش آمد عرض می کنم حضور اساتید و پژوهشگران محترمِ حوزه و دانشگاه، مدیران و کارشناسان عالی دستگاه های نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران، به ویژه ریاست محترم مجلس شورای اسلامی، جناب آقای دکتر لاریجانی که با حضورشان در این همایش، به بزرگی و اهمیت نشست افزودند.

اجازه می خواهم تا از باب مقدمه و تقدیم گزارشی کوتاه، دقایقی را مصدع بشوم.

1-    همانطور که استحضار دارید، امروز به فضل الهی، دست یابی به الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت به یکی از گفتمان های رایج در کشور تبدیل شده است. گفتمانی که ضمن یادآوری هویت اسلامی و انقلابیِ ما، ضرورت و فوائد بی شمارِ رجوع به مخزن غنی تعالیم اسلامی را به منظور یافتن مسیری مطمئن و سعادت بخش برای پیشرفت همه جانبه کشور، مورد تاکید قرار می دهد. گفتمان مترقی الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت، ضمن محترم شمردن تجارب بشری در عرصه پیشرفت، و عنایت به سنت اسلامیِ نقد منصفانه، کشور را از حرکت های بی حساب و کتاب و یا از تقلید کورکورانه، و تجربه مجدد الگوهای غربی توسعه که به ویژه طی دو دهه اخیر بخش قابل توجهی از ضعف و ناکارآمدی آنها آشکار شده است برحذر        می دارد.

2-    به طور طبیعی نخستین گام در جهت دست یابی به الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت، رسیدن به یک جمعبندی روشن و در عین حال مستحکم و منسجم حول مباحث زیربنایی پیشرفت به شمار می رود که انتظار می رود در آن بنیان های اصلی پیشرفت در نظام جمهوری اسلامی ایران و نحوه استقرار آن در الگو تبیین گردد. در طول سال های اخیر و در جریان تبیین مختصات الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت، رهبر حکیم انقلاب اسلامی «مدظله العالی»، بارها نقش و سهم بی بدیلِ عدالت اجتماعی در ساختار الگوی پیشرفت را یادآور شدند و به صراحت بیان فرمودند: آن پیشرفتی که تضمیمن کننده تحقق عدالت در کشور نباشد پیشرفت مورد نظر ما نیست.

3-    بر پژوهشگران حوزه عدالت پوشیده نیست که علی رغم ادعای تئوریسین های غربگرا مبنی بر وجود سازو کارهای کارآمد در نظامات اجتماعی غرب در جهت تأمین عدالت اجتماعی، به واقع، عدالت در تفکرات لیبرالیستی همواره یک عنصر سربار و مزاحم محسوب شده است که از یک طرف بی توجهی به آن موجب زوال حکومت ها و از طرف دیگر توجه به آن، به منزله اختلال در فرایند حداکثرسازی آزادی و نفع فردی محسوب می شود. با این شرایط، استحاله عدالت و تصاحب آن به سود تفکرات لیبرالیستی گزینه ای است که طی دهه های اخیر توسط شماری از نظریه پردازان غربی انتخاب و به جدّ دنبال شده است بطوریکه  شاهد ترویج وسیع نظرات پارادوکسیکال، در جمع لیبرالیسم و عدالت اجتماعی هستیم که آثار و تبعات آن در گسترش و تعمیق دلخراشِ تبعیض و بی عدالتی در قلمروی کشورهای مقلد غرب، و از مسیر پدیده جهانی سازی، در کل جهان، کاملاً مشهود است.

4-    روشن است که جایگاه عدالت اجتماعی در تعالیم اسلامی به مراتب فراتراز یک مولفۀ هر چند مهم از مجموعه مولفه های پیشرفت است. چنانکه باید گفت، در اندیشه اسلامی، عدالت، روح پیشرفت به حساب می آید؛ بنابراین، بر خلاف تصور غربگراها از رابطه عدالت و توسعه، هر میزان که عدالت در جامعه اسلامی اجرا شود به همان میزان پیشرفت نیز حاصل شده است و این بیان، که می توان از آن به نظریه اسلامیِ «عدالت به مثابه پیشرفت» تعبیر نمود، پنجره جدیدی است که تعالیم اسلامی در جهت فهم صحیح و عمیق عدالت به روی عدالت پژوهان و نظریه پردازان توسعه گشوده است. ضمن آنکه، مهم ترین تفاوت این نظریه نسبت به سایر نظریه ها، نگاه چندوجهی به عدالت و ضرورت اجرای عرضی و هم زمانِ همه وجوه سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و قضایی آن در جامعه به عنوان یکی از رموز تحقق عدالت در جامعه اسلامی است.

5-    در این شرایط که به مناسبت تبیین مبانی الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت، به درستی نگاه ها به عدالت معطوف شده است، ممکن است پرسش هایی درباره میزان توفیق نظام جمهوری اسلامی ایران در عرصه عدالت اجتماعی به ذهن ها مبتادر گردد و یا به غلط تصور شود که در طول سه دهه اخیر به برقراری عدالت اجتماعی کم توجهی صورت گرفته و تدوین الگوی پیشرفت سرآغازی برای اجرای عدالت است. هرچند ما در این همایش به دنبال ارزیابی جامع دستاوردهای نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران در عرصه عدالت نیستیم اما روشن است که عدالت همواره جزء دغدغه های بنیادی نظام اسلامی بوده و علی رغم موانع و تنگناهای درون زا و بُرون زا در مسیر اجرای عدالت، کارنامه نظام جمهوری اسلامی در این زمینه پرافتخار است بطوریکه می توان گفت با وجود فاصله زیاد ما با نقاط مطلوب، تاکنون گام های موثر و ملموسی در جهت تحقق عدالت در عرصه های گوناگون به ویژه در دو عرصه سیاسی و اقتصادی برداشته شده است که تبیین جزئیات آن خود محتاج فرصتی مستقل است.

6-    به طور طبیعی بیشترین علاقه دومین همایش ملی الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت، عبور از کلی گویی های مرسوم و گشودن بابی تازه برای شناخت سازو کارهای تحقق عدالت است. لکن اهل علم به خوبی          می دانند، که بی توجهی به گره های تئوریک در عرصه عدالت و استوار کردن مباحث اجراییِ این عرصه بر پایه های نظری سُست و شکننده، دیر یا زود عدالت را در صحنه عمل با بن بست روبرو خواهد کرد. بنابراین، این همایش ضمن در نظر گرفتن نیازهای مبرم کشور به روش ها و ابزارهای کارآمد برای اجرای عدالت، به هیچ وجه از مباحث نظری عدالت و پاسخگویی به دهها سئوال و مسئله اساسی حول مبانی و معیارهای آن غافل نبوده است. هرچند باید قبول کرد، نوآوری در ابعاد نظری و کاربردی عدالت کاری بسیار دشوار و پیچیده به حساب می آید، و در شرایطی که در طول سال های گذشته سرمایه گذاری های پژوهشیِ کافی در این عرصه صورت نگرفته است، توقع حل مسائل و یا ارائه ساز و کارهای مورد نیاز کشور از یک همایش، واقع بینانه نیست. لذا انتظار می رود این همایش انشا الله شروعی مناسب در جهت تأمین نیازهای علمی کشور در موضوع عدالت به شمار آید و نه پایان آن.

7-    دومین همایش ملی الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت که با مشارکت و همکاری صمیمانه تعداد قابل توجهی از مراکز علمی و کارشناسی کشور برگزار می شود، همانند همایش نخست به لطف الهی با استقبال کم نظیر اساتید و پژوهشگران حوزه و دانشگاه قرار گرفت؛ چنانکه بیش از 250 مقاله از سوی پژوهشگران باسابقه به دبیرخانه همایش رسید و امروز انشا الله تعالی از میان 70 مقاله تایید شده حدود 30 مقاله فرصت ارائه و نقد در 5 کمیسیون تخصصی همایش را پیدا خواهد کرد.

مجدداً و به سهم خود از حضور یکایک شما عزیزان در این همایش سپاسگزای می کنم؛ از همه مراکزی که در برپایی همایش مشارکت داشتند- خصوصاً سازمان صدا و سیما که ما امروز میهمان آن هستیم- تشکر می کنم و امیدوارم با مشارکتی که در مباحث خواهید داشت شاهد بروندادی اثربخش از این همایش در موضوع عدالت و پیشرفت باشیم. با پوزش از تصدیع، همگی به استقبال سخنرانی رئیس محترم مجلس شورای اسلامی، استاد ارجمند جناب آقای دکتر لاریجانی می رویم.

والسلام علیکم و رحمه الله